Đại tá Tô Quyền qua ký ức của người cận vệ kiên trung
Nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất của Đại tá Tô Quyền (18/11/1996 – 18/11/2026), Đại tá Huỳnh Văn Nghiêm (Năm Nghiêm), người từng nhiều năm làm cận vệ, sát cánh cùng ông trên chiến trường Tây Ninh hồi tưởng về những năm tháng chiến đấu gian khổ và nghĩa tình sâu nặng giữa người chỉ huy với chiến sĩ. Qua lời kể của người cận vệ năm xưa, hình ảnh đồng chí Tô Quyền (bí danh Tư Tô Lâm), nguyên Tỉnh ủy viên, Phó Ban An ninh tỉnh Tây Ninh, người trực tiếp chỉ huy Chiến dịch Quyết tử bảo vệ Gò Dầu, hiện lên với những kỷ niệm xúc động, gần gũi.
Những năm tháng bên người chỉ huy Tô Quyền
Tôi sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Gò Dầu, Tây Ninh. Tuổi thơ chứng kiến biết bao cảnh đau thương do chiến tranh, địch đàn áp, bắn phá gia đình và xóm làng, năm 16 tuổi, tôi quyết định xung phong tham gia kháng chiến để giải phóng quê hương.
Nhờ có người chú đang công tác tại Ban An ninh Tây Ninh, tôi được tuyển chọn vào lực lượng an ninh của tỉnh. Ngày ấy, lực lượng còn rất mỏng, đội cận vệ chỉ có khoảng 10 người. Sau khi đồng chí Tư Tô Lâm (Tô Quyền) đưa người cận vệ lâu năm là đồng chí Tư Sở lên làm Đội trưởng Đội cận vệ, chú tin cậy chọn tôi làm cận vệ trực tiếp bên cạnh mình.
Kể từ đó, tôi đi theo chú Tư như hình với bóng, sát cánh cùng người chỉ huy qua những năm tháng chiến đấu gian khổ, từ thời kỳ kháng chiến ác liệt cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Đại tá Tô Quyền (1929–1996)
Khi tôi về Ban An ninh Tây Ninh công tác, đơn vị đóng quân trong một hang động ở lưng chừng núi Bà Đen. Sau chiến dịch Junction City của Mỹ năm 1967, lực lượng an ninh rút về bám trụ tại đây. Ta và địch ở trong thế cài răng lược vô cùng phức tạp. Trên đỉnh núi có các đơn vị quân Mỹ đóng quân, còn phía dưới, gần nơi chúng tôi đứng chân, là hàng loạt các đơn vị lính Ngụy bao vây chặt chẽ.
Dù bị địch bao vây bốn bề, trong những hang động của núi Bà Đen, đơn vị vẫn kiên cường bám trụ, xây dựng lực lượng, công tác và chiến đấu. Đời sống sinh hoạt thiếu thốn đủ bề. Món ăn gọi là “cải thiện” nhất của anh em bấy giờ là bắt những con thằn lằn núi về nấu chung với củ chuối, ngọn chuối rừng. Nước sinh hoạt thì dùng những tấm tăng ni-lông căng ra hứng từng giọt nước nguồn chảy từ khe núi xuống, chắt chiu để ăn uống, sinh hoạt.
Lúc bấy giờ, chú Tư là thủ trưởng của cơ quan. Là cán bộ từ miền Bắc vào, được đào tạo cơ bản về nghiệp vụ, chú có nhiều kinh nghiệm trong công tác xây dựng lực lượng. Giữa hoàn cảnh chiến đấu gian khổ, chú trực tiếp mở các lớp đào tạo, huấn luyện nghiệp vụ cho anh em.
Phần lớn cán bộ an ninh Tây Ninh thời ấy còn rất trẻ, chưa qua trường lớp bài bản. Chú không chỉ đào tạo lực lượng tại chỗ mà còn đón các hạt nhân an ninh từ các xã, huyện về căn cứ bồi dưỡng, huấn luyện, rồi đưa họ trở lại cơ sở công tác, chiến đấu. Những bài học, kinh nghiệm thực tế và tấm gương của chú đã giúp chúng tôi trưởng thành rất nhiều.
Trên chiến trường quyết tử bảo vệ Gò Dầu
Sau thời gian bám trụ ở núi Bà Đen, đơn vị chúng tôi cùng nhiều bộ phận thuộc Ban An ninh Tây Ninh chuyển về Dương Minh Châu. Đến năm 1971, trước yêu cầu của Tỉnh ủy khi mở Chiến dịch Quyết tử giữ Gò Dầu, chú Tư Tô Lâm được giao trọng trách Chỉ huy trưởng chiến dịch. Thế là hai thầy trò chúng tôi lại thu dọn ba lô, từ Dương Minh Châu lên đường về Gò Dầu bám trụ.
Tôi không bao giờ quên được những ngày ấy. Hai thầy trò đi bộ ròng rã suốt ba đêm mới tới Gò Dầu. Đường đi gian khổ, không đèn đuốc, ánh sáng, cứ trời sập tối, khi quân thù khó phát hiện, chúng tôi lại bắt đầu cất bước.
Vũ khí mang theo chỉ có súng tiểu liên và súng lục. Chú Tư căn dặn phải giữ vững khí tiết người chiến sĩ cách mạng, tuyệt đối bảo vệ bí mật của lực lượng an ninh, không để rơi vào tay địch. Tôi ghi nhớ lời căn dặn ấy như một bài học đầu đời. Khi đó tôi mới mười tám, mười chín tuổi, còn trẻ lắm, sung sức và sẵn sàng chấp nhận hy sinh khi cách mạng yêu cầu.
Trên đường đi, trên vai tôi phải quẩy hành lý nặng tới bảy, tám mươi cân. Nào là bòng gạo, quần áo tư trang của cả hai thầy trò, rồi súng đạn, chiếc xẻng để đào hầm đào công sự khi đến vùng đất mới, cùng lương thực thực phẩm. Thức ăn lúc ấy cực kỳ khó khăn và thiếu tốn. Ngoài bòng gạo, chiếc hăng-gô nấu cơm và bếp cồn, thỉnh thoảng chúng tôi mới chuẩn bị được vài hộp cá mòi. Đặc biệt, trước khi lên đường, tôi mua được ít thịt rồi tự tay làm ruốc bông mang theo cho hai thầy trò ăn dọc đường. Một sáng kiến nhỏ nữa là tôi mua được ít đường, vắt nước chanh vào rồi đem phơi nắng cho quyện chặt lại. Đi trên đường, mỗi khi thấy chú mệt quá, tôi lại lấy nước suối pha một chút cốt chanh đường ấy cho chú uống bồi dưỡng, lấy lại sức mà tiếp tục hành quân.
Ngay khi vừa đặt chân tới vùng lõm Gò Dầu, dựa vào mép một cánh rừng, tôi khẩn trương mắc hai chiếc võng hai bên và bắt tay đào ngay một chiếc hầm trú ẩn dưới một lùm cây lớn. Chiếc hầm này giúp hai chú cháu có chỗ ẩn nấp kịp thời mỗi khi đạn pháo quân thù bất ngờ dội tới. Chưa dừng lại ở đó, để tránh tai mắt và các đợt càn quét gắt gao của địch, chúng tôi phải đào thêm một căn hầm bí mật khác.
Vì đào trong hoàn cảnh tuyệt đối bí mật nên tôi cùng một đồng chí cận vệ của đồng chí Trưởng Ban An ninh huyện Gò Dầu đã hì hục suốt mấy đêm liền. Đào đến đâu, đất cát được xúc cẩn thận vào từng chiếc nón lá, rồi hai anh em lặng lẽ bê đem đi đổ ở một nơi rất xa để không để lại bất kỳ dấu vết nào.
Mặc dù đã cẩn trọng như vậy, nhưng quân thù vẫn đoán định được và kháo nhau rằng Phó Ban An ninh Tỉnh Tư Tô Lâm đã về trực tiếp chỉ huy vùng này. Không biết từ nguồn tin nào, tự nhiên có một đêm, đạn pháo địch bắn tới tấp, trút dồn dập vào đúng khu vực hầm trú ẩn của hai chú cháu. Cả ngày lẫn đêm, đạn pháo cày xới, bắn phá vô cùng dữ dội. Tôi và chú Tư Tô Lâm phải ẩn nấp liên tục dưới lòng đất. Chỉ đến khi tiếng pháo ngớt đi đôi chút mới rút lui theo một con đường giữa đồng hoang để sang vùng khác tạm tránh bão đạn.
Khoảng năm, bảy ngày sau, khi tình hình tạm yên, chú Tư bất ngờ quyết định quay lại đúng vị trí cũ. Tôi ngạc nhiên hỏi:
“Quân địch đã phát hiện, bắn phá nát tơi bời ở nơi ấy rồi, mình quay lại làm gì hả chú?”.
Chú ôn tồn giảng giải:
“Chính quay lại lúc này mới là bất ngờ nhất. Địch sẽ không bao giờ ngờ ta lại dám quay về đúng nơi chúng vừa dội pháo. Chúng nghĩ ta đã rút đi rất xa rồi. Vì thế, quay lại đúng nơi ấy mới an toàn để tiếp tục chỉ huy anh em chiến đấu”.
Quả thực, đúng như dự tính của chú, từ vị trí chiến lược bất ngờ ấy, đồng chí Tư Tô Lâm đã cùng Ban Huyện ủy và Ban An ninh huyện Gò Dầu kiên cường bám trụ, trực tiếp chỉ huy phong trào phá ấp chiến lược, cài cắm cán bộ, điệp viên của ta sâu vào lòng địch. Điển hình như đồng chí Bình, Phó Ban An ninh huyện Gò Dầu đã được cài cắm đột nhập trở lại ấp chiến lược, về ngay đúng căn nhà của mình để đào hầm bí mật, gầy dựng cơ sở cách mạng ngay trong lòng địch.

Nhà văn Châu La Việt và Đại tá Huỳnh Văn Nghiêm (Năm Nghiêm)
Món quà từ quê hương và chiếc đồng hồ dạ quang
Trong vô vàn ký ức khói lửa, có một kỷ niệm riêng tư sâu sắc giữa hai chú cháu – người chỉ huy và người cận vệ – mà suốt đời tôi không bao giờ quên.
Vì vùng công tác lần này chính là quê hương Gò Dầu, được chú Tư cho phép, tôi bí mật móc nối liên lạc với gia đình để gặp lại ba má sau nhiều năm xa cách.
Nhận được tin, má tôi mừng vui khôn xiết, lặn lội đến điểm hẹn bí mật. Vừa trông thấy tôi, má ôm chầm lấy mà khóc nức nở, tôi cũng ôm má khóc theo. Đã ba năm ròng rã tôi xa ba má, xa quê hương lên đường làm cách mạng. Thấy con trai đã trưởng thành, má vui lắm, cứ nắm lấy tay, nắn từng bờ vai xem có hòn tên mũi đạn nào lỡ lạc vào người con hay không.
Thấy cuộc sống chiến đấu gian khổ, má thương xót hỏi:
“Ăn ở nơi đây có gì khó khăn không con? Má giúp được gì cho con không?”.
Tôi thật thà đáp:
“Má ơi, con đi công tác chẳng biết giờ giấc gì cả. Hay má về bảo ba bán mấy dạ lúa, mua cho con cái đồng hồ đeo tay để con biết giờ mà đi công tác”.
Má nghe vậy liền trở về, giục ba bán mấy dạ lúa, tìm cách gửi lên cho tôi chiếc đồng hồ đeo tay. Nhưng rồi nghĩ đến yêu cầu công việc của thủ trưởng, tôi bảo với chú: “Dạ thưa chú, ba má mới gửi cho con chiếc đồng hồ này. Nhưng con nghĩ chú là người chỉ huy, chú cần chiếc đồng hồ này hơn con để xem giờ giấc hành quân, công tác. Nhưng đồng hồ của chú chắc phải có dạ quang mới đi đêm được. Để con nhắn gia đình gửi tặng chú một chiếc đồng hồ dạ quang nhé”.
Chú Tư lặng đi vì xúc động, không nói gì. Ít ngày sau, theo lời nhắn của tôi, ba má đã chắt chiu gửi lên tặng chú Tư một chiếc đồng hồ dạ quang. Từ ngày ấy, chú luôn đeo chiếc đồng hồ đó bên mình. Dù ban ngày hay trong đêm tối, chú đều có thể xem giờ để sắp xếp công việc, chỉ huy chiến đấu và điều hành đơn vị.
Rất nhiều năm sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, chú Tư đã tìm về tận nhà tôi ở Gò Dầu để thăm và gửi lời cảm ơn chân thành tới ba má tôi về món quà năm xưa, một biểu tượng đẹp đẽ về tình hậu phương thủy chung và nghĩa tình quân dân thắm thiết.
Tình thầy trò, nghĩa đồng đội suốt một đời không quên
Những năm 1969–1971, chiến trường Gò Dầu vô cùng ác liệt. Địch liên tục càn quét, đốt phá rừng, san ủi địa hình, tìm kiếm hầm bí mật, đồng thời gom dân vào các ấp chiến lược nhằm chia cắt lực lượng cách mạng với nhân dân. Trong hoàn cảnh ấy, Đảng bộ và quân dân Gò Dầu vẫn kiên cường bám trụ, xây dựng các căn cứ lõm, duy trì mạng lưới giao liên và cơ sở cách mạng. Tại Thạnh Phước, chú Tư cùng lực lượng an ninh địa phương trực tiếp chỉ huy chiến đấu, xây dựng lực lượng, huấn luyện cán bộ.
Dù ở Gò Dầu đã xuất hiện bao tấm gương dũng cảm kiên cường, nhưng với riêng tôi, người anh hùng lớn nhất của Chiến dịch Quyết tử giữ Gò Dầu, của An ninh Tây Ninh chính là đồng chí Tư Tô Lâm, người chỉ huy mà tôi đã có nhiều năm vinh dự làm chiến sĩ cận vệ kề cận.
Đồng chí Tô Quyền là một tấm gương sáng ngời về lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm tuyệt đối, tình yêu thương đồng chí, đồng đội tha thiết, và đặc biệt là tình thương yêu mênh mông với nhân dân, không chỉ ở Gò Dầu mà còn ở khắp vùng đất Tây Ninh.
Sau Chiến dịch Quyết tử giữ Gò Dầu, tôi lại tiếp tục làm cận vệ theo chân đồng chí Tư Tô Lâm về trực tiếp chỉ huy chiến dịch bảo vệ và chiến đấu ở chiến trường Trảng Bàng. Tại vùng đất mới gian lao này, đồng chí vẫn tiếp tục là một tấm gương sáng cho quân, dân và toàn thể cán bộ An ninh Trảng Bàng học tập, soi vào để kiên cường bám trụ, đưa cuộc kháng chiến trường kỳ của chúng ta đi tới ngày thắng lợi hoàn toàn, giải phóng quê hương, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, Đại tá Tô Quyền - chú Tư được phân công đảm nhiệm chức vụ Tỉnh ủy viên, Trưởng Ty Công an tỉnh Tây Ninh. Còn tôi được chú phân công về công tác tại một đơn vị bảo vệ an ninh chính trị.
Dù không còn kề cận hằng ngày, nghĩa tình thầy trò, đồng chí giữa hai chú cháu vẫn sâu đậm như những ngày cùng chia ngọt sẻ bùi giữa lửa đạn.
Đến khi đồng chí Tô Quyền hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ ở miền Nam, nhận quyết định điều động chia tay Tây Ninh trở ra Bắc giữ chức vụ Giám đốc Công an tỉnh Hải Hưng, ngày chia tay chú diễn ra trong niềm lưu luyến vô hạn. Nhiều anh em đồng đội, cán bộ an ninh đã không kìm được nước mắt. Ngay cả những bà má Tây Ninh từng nhận chú làm con từ những năm tháng kháng chiến mịt bùng khói lửa cũng nghẹn ngào, rơm rớm nước mắt trong giờ phút tiễn biệt chú ra Bắc.
Ít năm sau, tôi vinh dự được cấp trên cử ra Bắc học tập tại một khóa đào tạo nghiệp vụ an ninh. Bước xuống ga Hàng Cỏ giữa không gian Hà Nội xa lạ, tôi còn đang ngơ ngác thì sực nhớ ra chú Tư nay đã chuyển công tác, về làm Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông (đường thủy, đường sắt). Tôi tiến lại gần một anh lính công an đang làm nhiệm vụ tại ga, ướm hỏi đường về thăm người thủ trưởng cũ Tô Quyền. Anh lính nghe xong liền mỉm cười tươi tắn: "Vâng, đồng chí Tô Quyền bây giờ lại là thủ trưởng của chúng cháu bác ạ!". Rồi anh nhiệt tình chỉ đường dẫn tôi tới tận căn phòng làm việc của chú.
Khi tôi mừng rỡ bước qua cánh cửa, trông thấy bóng dáng quen thuộc của thủ trưởng, lòng tôi dâng trào cảm xúc. Tôi rớt nước mắt gọi khẽ: "Chú Tư!".
Hai chú cháu vỡ òa, ôm chầm lấy nhau giữa lòng Hà Nội. Tôi thấy trên gò má hằn vết thời gian của chú lăn dài những giọt nước mắt nghẹn ngào, và bản thân tôi cũng không kìm được dòng lệ xúc động.
Sau đó, chú trực tiếp lái xe chở tôi về nhà. Nhìn chiến sĩ cận vệ năm xưa từ miền Nam ra chỉ mang trang phục mỏng manh, chú vội vã bảo: "Ra Bắc đợt này lạnh lắm. Đây, chú có cái áo này, chú khoác tạm cho cháu. Còn chú sẽ bảo anh em xuống kho lấy cho cháu một chiếc chăn bông để cháu đắp cho ấm trong những ngày lạnh lẽo học tập trên đất Bắc".
Chú lập tức cử xe xuống kho lấy chăn bông cho tôi, rồi đích thân bố trí xe đưa tôi về lớp học cho kịp giờ hẹn. Trong suốt những ngày tôi thụ huấn trên đất Bắc, cứ ít ngày chú Tư lại thu xếp công việc bận rộn để xuống tận nơi thăm người cận vệ năm xưa. Tình nghĩa ấy thật sâu nặng, dạt dào và ấm áp xiết bao!
Giờ đây, ở tuổi 75, sau một đời công tác, cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, tôi đã trở về với cuộc sống của một người Đại tá An ninh nghỉ hưu. Nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất của chú Tư Tô Quyền, trong lòng người cận vệ năm xưa vẫn đau đáu một tâm nguyện: được trở lại quê hương chú, đến nơi chú yên nghỉ, thành kính thắp nén hương tưởng nhớ và bày tỏ những tình cảm sâu nặng mà tôi luôn gìn giữ suốt bao năm qua.
Đó cũng là lời tri ân của tôi đối với người thủ trưởng đã dìu dắt, dạy bảo mình trưởng thành qua những năm tháng chiến tranh gian khổ. Dẫu thời gian đã lùi xa, hình ảnh và tấm gương dũng cảm, tận tụy của chú vẫn luôn là điều tôi trân trọng, noi theo, nhắc nhở bản thân giữ trọn lời thề của người chiến sĩ, hết lòng phụng sự cách mạng, Nhân dân và Tổ quốc.
Bình luận