Nhiếp ảnh Việt Nam trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong kỷ nguyên số

Ngày 18/9/2026, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2026–2031 diễn ra với sự tham dự của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc gửi lẵng hoa chúc mừng Đại hội.

Cùng dự có Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Nguyễn Đức Phong; Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam Đỗ Hồng Quân; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, lãnh đạo các Hội Văn học nghệ thuật trung ương và 423 đại biểu, đại diện cho hơn 1.000 hội viên Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam trên toàn quốc.

Đại hội diễn ra trong bối cảnh nghệ thuật nhiếp ảnh đang đứng trước những thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông mới không chỉ làm thay đổi phương thức sáng tạo, lưu trữ, phổ biến và thưởng thức hình ảnh mà còn đặt ra những vấn đề về tính chân thực, bản quyền, giá trị nghệ thuật và trách nhiệm của người nghệ sĩ.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhiệm kỳ 2026–2031 gồm 10 thành viên. NSNA Trần Thị Thu Đông được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Hội; NSNA Hồ Sỹ Minh giữ chức Phó Chủ tịch chuyên trách.

Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhiệm kỳ 2026–2031 gồm 10 thành viên ra mắt Đại hội

Tạo nền tảng vững chắc cho bước chuyển mới

Phát biểu chào mừng đạo hội, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhìn lại chặng đường của nền nhiếp ảnh cách mạng Việt Nam, nhấn mạnh những đóng góp đặc biệPhát biểu chào mừng đạo hội,t của các thế hệ nghệ sĩ nhiếp ảnh trong hành trình đồng hành cùng dân tộc.

Từ hai cuộc trường chinh vệ quốc vĩ đại đến công cuộc hàn gắn, đổi mới và phát triển đất nước, các nghệ sĩ nhiếp ảnh đã lưu giữ nhiều khoảnh khắc chân thực, hào hùng của lịch sử. Theo ông, mỗi bức ảnh không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là “một trang sử được viết bằng ánh sáng”.

Kế thừa truyền thống ấy, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã phát huy vai trò tập hợp, đoàn kết đội ngũ, thúc đẩy sáng tạo, đồng hành cùng những nhiệm vụ lớn của đất nước; qua các tác phẩm, nhiếp ảnh tiếp tục khẳng định vai trò trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đồng thời lưu giữ những tư liệu hình ảnh có giá trị cho các thế hệ sau.

Ông ghi nhận những kết quả của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nhiệm kỳ IX, nổi bật ở việc góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao vị thế của nghệ sĩ nhiếp ảnh; đẩy mạnh sáng tác, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và đồng hành với những nhiệm vụ lớn của đất nước.

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu chào mừng Đại hội

Bước vào nhiệm kỳ X (2026–2031), Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam kỳ vọng Hội tiếp tục đoàn kết, đổi mới, khơi dậy tiềm năng sáng tạo, giữ gìn bản sắc, mở rộng hội nhập quốc tế; đồng thời chăm lo, phát hiện và tạo điều kiện cho tài năng trẻ, để mỗi tác phẩm không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội, tình yêu đất nước và khát vọng cống hiến.

Trình bày dự thảo báo cáo chính trị của BCH khóa IX Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam tại Đại hội, NSNA Hồ Sỹ Minh – Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam cho biết, một trong những dấu ấn của nhiệm kỳ IX (2020–2026) là việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức Hội. Từ 79 chi hội trên địa bàn 63 tỉnh, thành phố, Hội đã tổ chức lại còn 40 chi hội tại 34 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính mới. Cơ quan Trung ương Hội hiện còn 2 ban chuyên môn và 2 đơn vị trực thuộc. Đến cuối nhiệm kỳ, toàn Hội có 1.134 hội viên, tăng 120 hội viên so với đầu nhiệm kỳ.

Một dấu mốc đáng chú ý là sau quá trình kiến nghị, đề xuất, Chính phủ ban hành Nghị định số 61/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 22/7/2024, chính thức bổ sung đối tượng “nhà nhiếp ảnh” vào diện xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ Nhân dân”, “Nghệ sĩ Ưu tú”, đáp ứng nguyện vọng của đông đảo hội viên trong nhiều năm.

Hoạt động chuyên môn tiếp tục được duy trì với quy mô rộng. Trong nhiệm kỳ, Hội tổ chức 24/29 trại sáng tác với 779 lượt hội viên tham gia cùng nhiều hội thảo, tọa đàm, lớp tập huấn nghiệp vụ.

Ba Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Quốc tế tại Việt Nam VN-21, VN-23 và VN-25 được Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật Quốc tế (FIAP) bảo trợ, thu hút 3.592 tác giả đến từ gần 50 quốc gia và vùng lãnh thổ với 40.629 tác phẩm; trao 215 giải thưởng và triển lãm 1.974 tác phẩm.

Hội cũng phối hợp với Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức bốn Cuộc thi và Triển lãm Ảnh nghệ thuật Việt Nam vào các năm 2020, 2022, 2024 và 2026. Năm cuộc thi với hai chủ đề lớn “Tự hào một dải biên cương” và “Tổ quốc bên bờ sóng” thu hút 11.075 lượt tác giả với 55.771 tác phẩm. Bên cạnh đó là 40 cuộc Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực, với 6.090 lượt tác giả và gần 100 cuộc triển lãm chuyên đề.

Xác định nhiếp ảnh là một kênh ngoại giao văn hóa, một thứ “ngôn ngữ không biên giới”, Hội đã chủ động đưa hình ảnh Việt Nam vươn ra thế giới thông qua FIAP, các cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế và những triển lãm trên phạm vi toàn cầu.

Hội tiếp tục duy trì vai trò thành viên quốc gia của FIAP; tham dự Đại hội FIAP lần thứ 36 tại Ấn Độ năm 2024 và Đại hội FIAP lần thứ 37 tại Brazil năm 2026. Trong nhiệm kỳ, 2 tác giả chuyên ngành nhiếp ảnh được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và 14 tác giả được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật.

Thông qua các hoạt động sáng tác, cuộc thi và giải thưởng, đội ngũ nghệ sĩ nhiếp ảnh đã phản ánh chân thực công cuộc tái thiết, đổi mới và phát triển đất nước, biến những khoảnh khắc đời thường thành những dấu ấn văn hóa có giá trị lịch sử. Những cúp, huy chương, giải thưởng quốc tế mà nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam đạt được góp phần khẳng định chất lượng, vị thế của nhiếp ảnh Việt Nam; đồng thời, qua tác phẩm, kể với bạn bè quốc tế câu chuyện về một Việt Nam hòa bình, thân thiện, giàu bản sắc.

Công tác lưu trữ, chuyển đổi số và xã hội hóa cũng tạo nên những chuyển động đáng chú ý. Trung tâm Lưu trữ và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam hiện lưu giữ hơn 600.000 file ảnh. Nhiều cuộc thi được chấm chọn, thẩm định trực tuyến; công nghệ được ứng dụng trong quản lý, điều hành. Trong điều kiện nguồn kinh phí nhà nước còn hạn chế, Hội tăng cường kết nối với các cơ quan, doanh nghiệp để huy động nguồn lực cho sáng tác, triển lãm và xuất bản.

Toàn cảnh Đại hội

Bên cạnh những kết quả đạt được, Ban Chấp hành khóa IX cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế: hoạt động của Ban Chấp hành có thời điểm chưa đồng đều; một số chi hội sau sáp nhập có địa bàn rộng, hoạt động còn khó khăn; đội ngũ cán bộ cơ quan Hội còn mỏng; lực lượng kế cận trong lý luận, phê bình chưa đủ mạnh; việc phân công giám khảo ở một số cuộc thi còn bất cập. Trung tâm Lưu trữ và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam còn khó khăn về cơ sở vật chất, nguồn lực tài chính.

Đó vừa là những nền tảng, vừa là những vấn đề đặt ra để Hội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ trong nhiệm kỳ X.

Đưa nhiếp ảnh phát triển xứng tầm trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa

Phát biểu tại Đại hội, NSNA Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam khẳng định, Hội không chỉ tiếp nối truyền thống của nền nhiếp ảnh cách mạng với những thành tựu của các thế hệ đi trước. Với lực lượng nghệ sĩ, hội viên đông đảo, phân bố rộng khắp cả nước, Hội còn góp phần định hướng thẩm mỹ, khơi dậy tinh thần cống hiến của người nghệ sĩ.

NSNA Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phát biểu tại Đại hội

Theo NSNA Trần Thị Thu Đông, trong công cuộc phát triển đất nước hiện nay, nhiếp ảnh tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ từ tinh thần nghệ sĩ - chiến sĩ của thời chiến sang tư duy chuyên nghiệp, sáng tạo trong thời bình. Hội đang gấp rút thực hiện chiến lược số nhằm bảo tồn di sản nhiếp ảnh và thúc đẩy kinh tế nhiếp ảnh.

“Chúng tôi cũng sẽ không ngừng đổi mới để đưa nhiếp ảnh phát triển xứng tầm trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, xứng đáng với niềm tin của nhân dân”, NSNA Trần Thị Thu Đông khẳng định.

Tham luận tại Đại hội, từ tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, NSNA, nhà báo Lưu Quang Phổ, Phó trưởng Ban Lý luận phê bình Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đặt vấn đề trong thời gian dài, nhiếp ảnh Việt Nam tập trung nhiều vào sáng tác, triển lãm, tổ chức cuộc thi và xét giải thưởng. Những hoạt động này có đóng góp quan trọng và cần tiếp tục duy trì, nhưng trước yêu cầu mới, nhiếp ảnh cần làm nhiều hơn thế.

Theo ông, nghệ sĩ nhiếp ảnh cần thay đổi chính mình để vừa thực hiện nhiệm vụ được giao, vừa tận dụng những cơ hội mới và đóng góp cho đất nước.

Đất nước đang thay đổi rất nhanh và “hôm nay là quá khứ của ngày mai”. Nghệ sĩ nhiếp ảnh có thể lưu lại cho đời sau những hình ảnh khách quan, toàn diện về đất nước, con người hôm nay, tạo nên “một pho sử bằng hình ảnh”, vừa có giá trị giáo dục truyền thống, vừa trở thành tài nguyên văn hóa, nguồn lực cho phát triển.

Từ đó, ông cho rằng nhiếp ảnh Việt Nam cần chuyển hướng tư duy, bắt đầu từ việc nhìn nhận, đánh giá mỗi nghệ sĩ qua khả năng sáng tạo ra những giá trị mới cho nhiếp ảnh, thay vì chủ yếu dựa vào thành tích tại các cuộc thi.

Ông đề xuất Hội có hướng dẫn, cơ chế hỗ trợ, khuyến khích hội viên xây dựng cơ sở dữ liệu ảnh cá nhân, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu in ấn, quảng bá của các ngành văn hóa, du lịch, dịch vụ từ Trung ương đến cơ sở; đồng thời chuẩn hóa các khái niệm, thể loại nhiếp ảnh, phối hợp xây dựng sàn giao dịch, trung tâm bản quyền và các kênh cung cấp hình ảnh quảng bá.

Một đề xuất khác là đầu tư, nâng cấp Trung tâm dữ liệu và triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam trực thuộc Hội thành “kho ảnh trực tuyến cấp quốc gia”, kết nối dữ liệu với các nghệ sĩ, hội viên, tích hợp công cụ thi ảnh và bán ảnh trên Internet. Hội cũng có thể tư vấn, hỗ trợ những thành phố giàu tiềm năng như Hà Nội, TP.HCM, Huế thí điểm xây dựng thành các “thành phố nhiếp ảnh” - một cách để nhiếp ảnh tham gia cụ thể vào phát triển công nghiệp văn hóa.

Về nguồn lực để hiện thực hóa những đề xuất trên, ông Lưu Quang Phổ cho rằng Nghị quyết 80 đã mở ra những cơ chế mới khi xác định bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, đồng thời có cơ chế tài chính ưu tiên đặt hàng sáng tạo các công trình văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị. Đây là cơ hội để giới nhiếp ảnh chủ động tham gia các chương trình, dự án được đặt hàng, huy động nguồn lực tạo ra những sản phẩm có giá trị, qua đó tham gia cụ thể hơn vào phát triển công nghiệp văn hóa.

Ông Lưu Quang Phổ cho rằng nhiếp ảnh cần chuyển từ một “sân chơi” sang hoạt động chuyên nghiệp: “Không chỉ chụp ảnh để thi, mỗi nghệ sĩ, hội viên nên là một người chép sử bằng hình ảnh, một nhà cung cấp tư liệu ảnh, đồng thời tiếp cận nghệ thuật nhiếp ảnh đương đại”.

Những chuyển động trong hoạt động nhiếp ảnh tại TP.HCM cho thấy một phần hướng đi đó đang được triển khai trong thực tiễn.

Tham luận tại Đại hội, NSNA Đoàn Hoài Trung, Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh TP.HCM cho biết, sau hợp nhất, các hoạt động Photo Marathon, workshop, tọa đàm, triển lãm được tổ chức thường xuyên. Nếu năm 2024 có 50 cuộc triển lãm thì năm 2025 con số này là 64. Không gian triển lãm cũng được mở rộng ra Đường sách TP.HCM, đường Đồng Khởi, Công viên Chi Lăng, các địa phương và một số tỉnh, thành.

Cùng với đó, công nghệ đang làm thay đổi cách sáng tác và thưởng thức nhiếp ảnh. Flycam, smartphone, AI, video và các nền tảng số được đưa vào hoạt động tập huấn, tọa đàm, sáng tác và triển lãm. Hội Nhiếp ảnh TP.HCM đã tổ chức các lớp về smartphone, AI, triển khai triển lãm và các ấn phẩm nghệ thuật trên môi trường mạng.

TP.HCM cũng đang hướng tới xây dựng thành phố nhiếp ảnh, gắn với nỗ lực tham gia mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO. Trong quá trình ấy, NSNA Đoàn Hoài Trung nhấn mạnh: “Lấy con người làm trung tâm, lấy công nghệ làm phương tiện, lấy giá trị nghệ thuật và bản sắc văn hóa dân tộc làm nền tảng”.

Đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và chú trọng giá trị tác phẩm

Phát biểu chỉ đạo Đại hội, ông Nguyễn Đức Phong, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ghi nhận những đóng góp của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và các thế hệ nghệ sĩ nhiếp ảnh; đồng thời đặt ra những yêu cầu lớn đối với nhiệm kỳ mới trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông đang làm thay đổi căn bản phương thức con người tạo ra, lưu trữ, chia sẻ và tiếp nhận hình ảnh.

Ông Nguyễn Đức Phong nhấn mạnh, điều cần thiết trong nhiệm kỳ mới “không phải là nhiều cuộc thi hơn, nhiều giải thưởng hơn, mà là những tác phẩm có sức sống lâu dài, có giá trị về tư tưởng, giữ gìn được bản sắc dân tộc, văn hóa và con người Việt Nam”.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nhiếp ảnh phải nhanh chóng thích ứng, thay đổi mạnh mẽ phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và chú trọng giá trị. Một tác phẩm không chỉ ghi nhận hiện thực mà còn phải góp phần lý giải, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của đời sống xã hội.

Từ đó, ông Nguyễn Đức Phong gợi mở 6 nhiệm vụ trọng tâm đối với Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam trong nhiệm kỳ mới.

Trước hết là tiếp tục giữ vững định hướng chính trị, đề cao trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ; hướng hoạt động nhiếp ảnh tới cái đẹp, cái tốt, cái nhân văn; phản ánh trung thực đời sống, lao động, sản xuất, chủ quyền biển đảo, biên giới quốc gia, văn hóa và con người Việt Nam.

Thứ hai, nâng cao chất lượng sáng tác, hướng tới những tác phẩm có giá trị cao; đồng thời coi trọng lý luận, phê bình và thẩm định nghệ thuật. Hội cần khuyến khích nghệ sĩ đi sâu vào đời sống, phát hiện những vấn đề mới, con người mới, giá trị mới của đất nước trong thời kỳ phát triển mới.

Thứ ba, chủ động thích ứng, làm chủ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo nhưng phải giữ vững bản chất chân thực của nhiếp ảnh. Công nghệ có thể mở rộng khả năng sáng tạo nhưng không thể thay thế trách nhiệm nghề nghiệp; có thể đổi mới cách tạo ra hình ảnh nhưng không được đánh đổi sự thật.

Thứ tư, chăm lo xây dựng đội ngũ, đặc biệt quan tâm thế hệ trẻ; đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Hội. Cùng với phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ nghệ sĩ trẻ là yêu cầu tăng cường gắn kết với các chi hội cơ sở, xây dựng tổ chức Hội thực sự gần gũi với hội viên.

Thứ năm, phát huy giá trị và gìn giữ di sản nhiếp ảnh Việt Nam gắn với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa. Theo ông Nguyễn Đức Phong, cần từng bước nghiên cứu hình thành thị trường nhiếp ảnh, xây dựng “ngân hàng ảnh”, khai thác nền tảng số để quảng bá tác phẩm, bảo vệ quyền tác giả và quyền lợi chính đáng của nghệ sĩ; tiếp tục số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu nhiếp ảnh phục vụ nghiên cứu, giáo dục, triển lãm và quảng bá hình ảnh đất nước.

Thứ sáu, phát huy vai trò của Hội với tư cách tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời chủ động hội nhập quốc tế, nâng cao vị thế nhiếp ảnh Việt Nam; thông qua nhiếp ảnh lan tỏa những giá trị tốt đẹp, những mô hình hay, cách làm tốt và những con người tiêu biểu trong cộng đồng.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam yêu cầu ngay sau Đại hội, Ban Chấp hành khóa X cần nhanh chóng cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình hành động, xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm, có lộ trình và trách nhiệm cụ thể; nhiệm vụ phải có người chịu trách nhiệm và kết quả phải được kiểm chứng bằng thực tiễn.

Với tinh thần “Đoàn kết – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập”, những định hướng đặt ra tại Đại hội X được Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam cam kết sẽ cụ thể hóa bằng các chương trình, hoạt động thiết thực trong nhiệm kỳ 2026–2031, hướng tới xây dựng nền nhiếp ảnh nghệ thuật Việt Nam chuyên nghiệp, giàu bản sắc, thích ứng với công nghệ và hội nhập sâu rộng với khu vực, thế giới.