Điều thú vị về cuốn sách đạt giải Booker 2024

Cuốn sách đạt giải Booker 2024. Đây là cuốn sách ngắn nhất trong danh sách đề cử năm 2024, đồng thời là cuốn sách ngắn thứ hai trong các cuốn sách từng đạt giải thưởng danh giá này, chỉ dày hơn cuốn ngắn nhất là Offshore của Penelope Fitzgerald (Booker 1979) có bốn trang. 

Lấy bối cảnh Trạm vũ trụ Quốc tế, Quỹ đạo của Samantha Harvey đưa người đọc bay vào không gian cùng sáu phi hành gia với những trải nghiệm lạ lùng: ăn đồ khô liên tục, lơ lửng trong môi trường phi trọng lực, đi bộ ngoài vũ trụ, chứng kiến bình minh và hoàng hôn nối tiếp nhau vụt qua trước mắt. Kể từ khi xa rời Trái Đất, chưa bao giờ con người cảm nhận được sự mỏng manh và nhỏ bé của mình rõ ràng đến thế.

Thế nhưng trong bối cảnh cô lập, tách biệt ấy, ta lại tìm thấy những suy tư quen thuộc về nỗi đau xót chia ly, nỗi cô đơn tột cùng và khao khát được kết nối, sẻ chia hay tình yêu tha thiết với hành tinh này. Quỹ đạo của Samantha Harvey chứa đựng cả cái trác tuyệt lẫn cái nhỏ nhặt mong manh của đời người, một hành trình mơ hồ, lấp lánh mà không cần bất kỳ sự xung đột kịch tính nào.

Về Quỹ đạo, nữ tác giả từng tâm sự: “Chứng mất ngủ dường như đã ảnh hưởng trực tiếp đến cách tôi viết về việc trái đất bị quét qua mười sáu lần mỗi ngày, đến mức mọi cảm nhận thông thường về thời gian gần như tan biến. Tôi vốn luôn bị ám ảnh bởi thời gian  như một môi trường mà con người đang sống bên trong nó và bởi khả năng mà hình thức linh hoạt của tiểu thuyết có thể làm được với trải nghiệm ấy. Việc phải chịu đựng chứng mất ngủ nghiêm trọng suốt một thời gian dài chắc chắn đã thay đổi cách tôi suy nghĩ và viết. Quỹ đạo ngắn hơn, phân mảnh hơn và cũng bất an hơn so với những tiểu thuyết trước đây của tôi. Đó đơn giản là cách tôi viết lúc này: nhanh hơn, dữ dội hơn và giàu cảm giác trực tiếp hơn.”

Phần lớn Quỹ đạo được Samantha Harvey viết trong thời kỳ phong tỏa vì đại dịch COVID-19. Khi ấy, bà dành hàng giờ theo dõi những đoạn phát trực tiếp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế. Trong một cuộc phỏng vấn với chương trình Front Row của BBC Radio 4, Harvey chia sẻ:

“Tôi luôn mở những hình ảnh về trái đất nhìn từ quỹ đạo thấp ngay trên màn hình máy tính trong lúc viết. Đó là điểm quy chiếu quan trọng nhất đối với tôi. Thật kỳ lạ và tuyệt vời khi ngày nào tôi cũng được nhìn thấy điều đó, trong khi đồng thời lại đang viết về sáu con người bị mắc kẹt trong một không gian chật hẹp. Tôi cảm thấy có một sự tương đồng nào đó giữa hoàn cảnh ấy và trải nghiệm phong tỏa của chúng ta. Cảm giác không thể tránh khỏi sự hiện diện của nhau, nhưng cũng không thể chạm tới những người khác.”

Theo Chủ tịch hội đồng Giám khảo Booker năm 2024, trong một năm khó quên với các tác phẩm văn học hư cấu, họ đã quyết tâm tìm ra tác phẩm mang lại cảm giác lay động lòng người, một cuốn sách có chiều sâu và sức lan tỏa, buộc người ta phải chia sẻ về nó. Một cuốn sách có tất cả mọi thứ.

Tiểu thuyết Quỹ đạo ngắn nhưng đầy mê hoặc của Samantha Harvey đưa người đọc chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của trái đất qua góc nhìn “trôi dạt” của sáu phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế, những con người đang đồng thời trải qua nỗi mất mát, cô đơn và sự kiệt quệ của hành trình dài trong không gian. Từ sự chật chội ngột ngạt bên trong khoang tàu đến khoảng vô tận của vũ trụ, từ những miền ký ức riêng tư đến sự tập trung tuyệt đối vào nhiệm vụ, từ những suy tư siêu hình cho tới vẻ đẹp choáng ngợp của tự nhiên, Quỹ đạo hiện lên như một bức thư tình gửi tới hành tinh này, đồng thời là lời khẳng định sâu sắc về giá trị cá nhân lẫn tính cộng đồng của con người.

Bằng việc đặt cả hành tinh vào trong một khung truyện duy nhất, Quỹ đạo làm nhòe đi ranh giới giữa quốc gia, múi giờ và những câu chuyện riêng biệt của mỗi cá nhân. Đây là một điểm nhìn mà tiểu thuyết trước đó hiếm khi chạm tới.