Công tác tuyên giáo - từ thống nhất nhận thức đến quy tụ lòng dân

Cách đây 96 năm, ngày 1/8/1930, nhân kỷ niệm Ngày quốc tế đấu tranh chống chiến tranh đế quốc, Ban Cổ động và Tuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xuất bản tài liệu “Ngày quốc tế đỏ 1-8”. Tài liệu có sức cổ vũ mạnh mẽ quần chúng công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân đứng lên đấu tranh chống áp bức, bóc lột, chống chiến tranh đế quốc, ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc. Sự kiện ấy trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử công tác tuyên giáo của Đảng.

Trải qua 96 năm xây dựng và trưởng thành, dù tên gọi, tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động có sự điều chỉnh qua từng thời kỳ, công tác tuyên giáo luôn là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng; là lĩnh vực đi trước mở đường, định hướng tư tưởng, thống nhất nhận thức, củng cố niềm tin và khơi dậy sức mạnh tinh thần của toàn dân tộc.

Hội nghị toàn quốc tập huấn công tác tuyên giáo và dân vận năm 2026.

Nhìn lại chặng đường cách mạng Việt Nam, có thể khẳng định: ở mỗi bước ngoặt của lịch sử, công tác tuyên giáo đều góp phần chuyển hóa đường lối của Đảng thành nhận thức, niềm tin và hành động cách mạng của Nhân dân; góp phần biến những con người thuộc nhiều giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, ngành nghề, lứa tuổi và hoàn cảnh khác nhau thành một khối thống nhất về ý chí, đồng thuận về mục tiêu và cùng hành động vì độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của Nhân dân.

Đại đoàn kết trước hết là sự thống nhất về mục tiêu và niềm tin

Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, là cội nguồn sức mạnh và động lực chủ yếu của cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát thành chân lý: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”.

Tuy nhiên, đoàn kết không tự nhiên hình thành và cũng không thể được duy trì chỉ bằng lời kêu gọi. Đoàn kết phải được xây dựng trên nền tảng lợi ích chính đáng của Nhân dân; trên sự thống nhất giữa ý Đảng và lòng dân; trên niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng và con đường phát triển của đất nước. Muốn quy tụ được con người, trước hết phải thuyết phục được lòng người. Muốn thống nhất hành động, trước hết phải thống nhất nhận thức.

Đó chính là không gian đặc biệt quan trọng của công tác tuyên giáo.

Trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, công tác tuyên truyền, cổ động đã làm cho chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” thấm sâu vào trái tim hàng triệu người Việt Nam; biến khát vọng độc lập thành ý chí chiến đấu, biến lòng yêu nước thành sức mạnh cách mạng, quy tụ toàn dân dưới ngọn cờ của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ công nhân, nông dân, trí thức, văn nghệ sĩ, chức sắc tôn giáo đến đồng bào các dân tộc, kiều bào ta ở nước ngoài, mỗi người một vị trí, một điều kiện nhưng đều gặp nhau ở mục tiêu chung: độc lập cho Tổ quốc, tự do và hạnh phúc cho Nhân dân.

Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt qua 40 năm đổi mới, công tác tuyên giáo tiếp tục góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của đường lối đổi mới; tạo sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội; cổ vũ các tầng lớp nhân dân vượt qua khó khăn, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, lao động sáng tạo, xây dựng và bảo vệ đất nước.

Những thành tựu có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới không chỉ được tạo nên bởi nguồn lực kinh tế, khoa học và công nghệ, mà trước hết bắt nguồn từ sức mạnh của con người Việt Nam, từ niềm tin, khát vọng, tinh thần đoàn kết và ý chí không cam chịu tụt hậu. Công tác tuyên giáo đã góp phần quan trọng khơi dậy, bồi đắp và chuyển hóa nguồn lực tinh thần ấy thành sức mạnh vật chất to lớn.

Giữ vững nền tảng tư tưởng là giữ vững nền tảng của khối đại đoàn kết

Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được xây dựng trên nền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng lãnh đạo; lấy mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh làm điểm tương đồng. Đó cũng là sự thống nhất giữa lợi ích quốc gia – dân tộc với quyền làm chủ và khát vọng về cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc của Nhân dân.

Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là công việc biệt lập với xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngược lại, đó là bảo vệ cơ sở chính trị, tư tưởng và đạo lý của sự đoàn kết; bảo vệ niềm tin của Nhân dân; bảo vệ mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.

Các thế lực thù địch, phản động luôn tìm cách chia rẽ Đảng với Nhân dân, chia rẽ các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng; lợi dụng những hạn chế trong quản lý, những vụ việc tiêu cực, những vấn đề dân sinh bức xúc để kích động tâm lý hoài nghi, bất mãn và đối lập. Trên không gian mạng, thông tin sai lệch có thể được phát tán với tốc độ rất nhanh, được ngụy trang dưới nhiều hình thức tinh vi, đánh trực tiếp vào tâm lý, cảm xúc và định kiến của từng nhóm xã hội.

Trước thực tế đó, công tác tuyên giáo phải thực hiện tốt đồng thời hai nhiệm vụ: chủ động xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc và kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch phải dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và sức thuyết phục, không áp đặt, quy chụp; phải phân biệt rõ những luận điệu xuyên tạc có chủ ý với những ý kiến phản ánh, góp ý, phê bình xuất phát từ trách nhiệm và quyền lợi chính đáng của Nhân dân. Không thể đồng nhất phản biện xã hội với sự chống đối; càng không thể lấy việc tuyên truyền để thay thế cho trách nhiệm giải quyết những vấn đề mà thực tiễn và Nhân dân đang đặt ra.

Một trong những phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng có sức thuyết phục nhất là làm cho những giá trị của nền tảng ấy được thể hiện sinh động trong thành quả phát triển đất nước, trong sự liêm chính và nêu gương của đội ngũ cán bộ, trong hiệu lực của bộ máy và trong cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn của Nhân dân. Thực tiễn đúng đắn, hiệu quả cùng hành động gương mẫu của cán bộ chính là những luận cứ giàu sức thuyết phục đối với Nhân dân.

Phân định rõ chức năng, tăng cường phối hợp giữa tuyên giáo và dân vận

Một dấu mốc quan trọng trong quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đồng ý chủ trương chuyển chức năng, nhiệm vụ tham mưu về công tác dân vận từ Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương sang Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương.

Đây không chỉ là sự điều chỉnh về tổ chức bộ máy, mà còn thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về công tác dân vận: gắn chức năng tham mưu về công tác vận động Nhân dân trực tiếp hơn với hệ thống Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và các hội quần chúng – những tổ chức có mạng lưới rộng khắp, thường xuyên liên hệ, tập hợp, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp nhân dân.

Chủ trương này tạo điều kiện kết nối chặt chẽ hơn giữa tham mưu với tổ chức thực hiện; giữa nắm tình hình với phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân; giữa tuyên truyền, vận động với giám sát, phản biện xã hội. Qua đó, công tác dân vận có điều kiện hướng mạnh hơn về cơ sở, gần dân, sát dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Sự phân định lại chức năng tham mưu không có nghĩa là tách rời công tác tuyên giáo với công tác dân vận. Hai lĩnh vực vẫn có quan hệ hữu cơ và hỗ trợ lẫn nhau: tuyên giáo góp phần thống nhất nhận thức, định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin; dân vận góp phần chuyển hóa nhận thức và niềm tin thành đồng thuận, sự tham gia tự giác và hành động của Nhân dân. Vì vậy, Ban Tuyên giáo Trung ương và Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, thường xuyên, rõ trách nhiệm và thực chất.

Từ sự phân công mới, chức năng, trách nhiệm của mỗi cơ quan được xác định rõ hơn nhưng đều hướng tới mục tiêu chung: củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, phát huy dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng vững chắc. Tuyên giáo góp phần làm cho dân hiểu, dân tin; dân vận góp phần làm cho dân đồng thuận, dân tham gia và dân cùng hành động vì sự phát triển của đất nước.

Phát huy vai trò của Mặt trận và các tổ chức chính trị – xã hội

Xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng; trong đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò nòng cốt trong tập hợp, vận động và phát huy sức mạnh của các tầng lớp nhân dân.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng có phạm vi liên hệ xã hội rộng lớn, gắn bó trực tiếp với đoàn viên, hội viên và Nhân dân. Đây vừa là lực lượng tuyên truyền, vận động quan trọng, vừa là những kênh tập hợp, phản ánh tâm tư, nguyện vọng và kiến nghị của Nhân dân với Đảng, Nhà nước.

Đối với giai cấp công nhân và người lao động, công tác tuyên giáo phải gắn với thực tiễn việc làm, thu nhập, đời sống và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng; góp phần nâng cao nhận thức chính trị, ý thức pháp luật, tác phong công nghiệp và năng lực làm chủ khoa học, công nghệ. Trong điều kiện chuyển đổi số, tự động hóa và thị trường lao động biến đổi sâu sắc, tuyên truyền phải giúp người lao động hiểu đúng xu thế, chủ động học tập, nâng cao kỹ năng, thích ứng với phương thức sản xuất mới; đồng thời củng cố niềm tin vào tổ chức Công đoàn và các thiết chế đại diện cho người lao động.

Đối với nông dân, công tác tuyên giáo cần đồng hành với quá trình chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, phát triển nông nghiệp sinh thái và kinh tế số. Đối với thanh niên, phải khơi dậy lý tưởng cách mạng, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo và trách nhiệm đối với cộng đồng. Đối với phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào có đạo, người Việt Nam ở nước ngoài, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân, công tác tuyên giáo phải lựa chọn nội dung và phương thức phù hợp, tôn trọng đặc điểm, nhu cầu và những đóng góp riêng của từng lực lượng.

Quan trọng hơn, Mặt trận và các tổ chức chính trị – xã hội không chỉ tuyên truyền để Nhân dân thực hiện chủ trương, mà còn phải tạo điều kiện để Nhân dân tham gia xây dựng chủ trương; không chỉ vận động Nhân dân đồng thuận, mà phải chủ động tổng hợp những ý kiến khác nhau, thực hiện giám sát, phản biện xã hội, góp phần hoàn thiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Đại đoàn kết không có nghĩa là xóa bỏ mọi khác biệt. Sức mạnh của đoàn kết được tạo nên từ khả năng phát huy điểm đồng, tôn trọng những khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia – dân tộc và tạo môi trường dân chủ để các ý kiến được trao đổi thẳng thắn, xây dựng. Công tác tuyên giáo phải góp phần hình thành văn hóa đối thoại, củng cố đồng thuận trên cơ sở sự thật, trách nhiệm và lợi ích chung.

Đổi mới công tác tuyên giáo trong kỷ nguyên số

Không gian tư tưởng hiện nay không còn giới hạn trong hội trường, cơ quan, khu dân cư hay các cơ quan báo chí truyền thống. Mỗi người sử dụng mạng xã hội vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người tạo lập và phát tán thông tin. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng xuyên biên giới đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Trong môi trường đó, nếu thông tin chính thống chậm, thiếu hấp dẫn hoặc không trả lời trúng những vấn đề xã hội quan tâm, khoảng trống thông tin dễ bị lấp đầy bởi tin giả, suy diễn và những thông tin có dụng ý xấu. Công tác tuyên giáo vì vậy phải chuyển mạnh từ truyền đạt một chiều sang chủ động cung cấp thông tin mà thực tiễn và Nhân dân cần; từ xử lý khi vấn đề đã phát sinh sang dự báo, dẫn dắt và định hướng dòng thông tin.

Chuyển đổi số trong công tác tuyên giáo không chỉ là đưa văn bản lên môi trường mạng. Điều quan trọng hơn là đổi mới toàn bộ quy trình nắm bắt, phân tích, dự báo và định hướng tư tưởng; sử dụng dữ liệu để nhận diện sớm những vấn đề xã hội; tổ chức nội dung theo từng nhóm đối tượng; xây dựng các sản phẩm ngắn gọn, chính xác, trực quan, dễ tiếp cận và có khả năng tương tác cao.

Cùng với đó, phải phát huy vai trò của báo chí cách mạng, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên dư luận xã hội, cán bộ Mặt trận và các đoàn thể ở cơ sở. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là một chủ thể tuyên truyền có trách nhiệm; nói đúng chủ trương, làm đúng trách nhiệm và ứng xử chuẩn mực trên không gian mạng. Trong công tác tư tưởng, uy tín của người truyền đạt nhiều khi có ý nghĩa quyết định đối với sức thuyết phục của thông tin.

Khơi dậy khát vọng, củng cố đồng thuận, kiến tạo tương lai

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những thời cơ lớn, đồng thời phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế sâu rộng đòi hỏi phải huy động cao nhất mọi nguồn lực trong Nhân dân.

Nguồn lực lớn nhất của đất nước không chỉ nằm ở tài nguyên, vốn đầu tư hay công nghệ, mà trước hết nằm ở con người Việt Nam trong và ngoài nước. Nhiệm vụ của công tác tuyên giáo là góp phần khơi thông nguồn lực ấy; làm cho mỗi người dân nhận thức rõ trách nhiệm và cơ hội của mình; biến niềm tự hào dân tộc thành khát vọng cống hiến, biến đồng thuận xã hội thành hành động phát triển.

Để hoàn thành sứ mệnh đó, công tác tuyên giáo cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng chủ động, thiết thực, khoa học và thuyết phục; bám sát cơ sở, bám sát đời sống và lấy sự chuyển biến trong nhận thức, niềm tin, hành động của Nhân dân làm thước đo. Mọi hoạt động tuyên truyền phải hướng đến củng cố mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân; mọi nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng phải góp phần bồi đắp lòng yêu nước, ý thức công dân và trách nhiệm cộng đồng; mọi cuộc đấu tranh tư tưởng phải nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển.

Kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo của Đảng là dịp để tri ân những thế hệ cán bộ đã tận tụy cống hiến trên mặt trận tư tưởng, lý luận, văn hóa; đồng thời nhắc nhở mỗi cán bộ tuyên giáo hôm nay về trách nhiệm đổi mới, dấn thân và phụng sự.

Từ thống nhất nhận thức đến thống nhất hành động, từ củng cố niềm tin đến quy tụ lòng dân, công tác tuyên giáo tiếp tục giữ vai trò đi trước mở đường, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng vững chắc. Khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, khi chủ trương đúng đắn được Nhân dân thấu hiểu, đồng tình và tự giác thực hiện, sức mạnh dân tộc sẽ được nhân lên, trở thành động lực đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới – kỷ nguyên hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.