Bình về “Cuộc phiêu du của Chép Hồng”
Nếu nhìn dưới góc độ “học thuyết văn học xanh”, thì tác phẩm “Cuộc phiêu du của Chép Hồng” của Phạm Hồng Điệp có thể xem là một trong những biểu hiện khá rõ nét của xu hướng văn chương sinh thái Việt Nam thời kỳ mới. Điều đáng chú ý là tác phẩm này không chỉ kể một câu chuyện phiêu lưu, mà còn xây dựng một “triết lý cộng sinh” giữa con người – thiên nhiên – sự sống. Ở đây, “Chép Hồng” không đơn thuần là một con cá. Nó là biểu tượng của sự sống, khả năng thích nghi, khát vọng vượt giới hạn và hành trình đi tìm sự hài hòa trong thế giới đang biến đổi.
Tác giả Phạm Hồng Điệp (giữa) tặng sách cho phòng đọc xã Vinh Bảo - Hải Phòng.
Theo tinh thần “văn học xanh”, tác phẩm có thể được nhìn qua năm lớp tư tưởng lớn:
Thứ nhất, thiên nhiên không còn là phông nền — mà là chủ thể sống. Trong nhiều tác phẩm văn học cũ, sông nước hay rừng núi chỉ là bối cảnh cho con người xuất hiện. Nhưng trong “Cuộc phiêu du của Chép Hồng”, thế giới nước được xây dựng như một xã hội thực sự có quy luật sinh tồn, có ký ức, có đau thương, có xung đột và có sự tái sinh. Điều này rất gần với tư tưởng sinh thái hiện đại của thế giới rằng “Con người không đứng trên thiên nhiên, mà chỉ là một phần của hệ sinh thái”. Đó chính là nền móng của “văn học xanh”.
Thứ hai, dòng nước là biểu tượng của văn minh và vận mệnh dân tộc. Nếu đọc sâu, sẽ thấy “nước” trong tác phẩm không chỉ là môi trường sinh học. “Nước” ở đây còn là dòng chảy lịch sử, dòng chảy văn hóa và dòng chảy phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại. Chép Hồng đi qua vùng nước sạch, vùng ô nhiễm, nơi bình yên, nơi hỗn loạn… Điều này phản chiếu hành trình phát triển của xã hội hiện đại là tăng trưởng kinh tế, công nghiệp hóa, đô thị hóa, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi “Con người sẽ đi tới đâu nếu đánh mất sự cân bằng sinh thái?”. Đây chính là chiều sâu tư tưởng làm nên giá trị của tác phẩm.
Thứ ba, “Cá chép hóa rồng” được chuyển hóa thành triết lý phát triển xanh. Trong văn hóa Á Đông, cá chép vượt vũ môn hóa rồng là biểu tượng của thành công. Nhưng ở “Chép Hồng”, sự “hóa rồng” không nằm ở quyền lực hay thống trị mà nằm ở khả năng thích nghi, sự tử tế với môi trường sống và tinh thần vượt lên nghịch cảnh mà không phá hủy tự nhiên. Đây là một tư duy rất hiện đại, khác với mô hình phát triển cũ là tăng trưởng bằng mọi giá. Tác phẩm ngầm đặt ra một thông điệp rằng phát triển thật sự phải là phát triển cùng thiên nhiên. Đó cũng là cốt lõi của ESG và kinh tế tuần hoàn.
Thứ tư, văn học xanh trong tác phẩm không bi lụy mà mang tinh thần chữa lành. Nhiều tác phẩm sinh thái trên thế giới thường mang màu sắc cảnh báo hoặc tận thế. Nhưng “Cuộc phiêu du của Chép Hồng” lại khác, tác phẩm không gieo tuyệt vọng. Ngược lại, nó tạo cảm giác mềm mại, nhân hậu, có hy vọng và tin vào khả năng tái sinh của sự sống. Đây là điểm rất Việt Nam. Tinh thần ấy giống triết lý “thuận thiên”, “sống cùng tự nhiên” và “lấy nhân hòa nuôi sinh khí”. Vì vậy tác phẩm mang màu sắc phương Đông rõ rệt.
Thứ năm, “Cuộc phiêu du của Chép Hồng” không chỉ là văn học thiếu nhi mà là một “ẩn dụ xanh” cho thời đại. Nhiều người có thể đọc tác phẩm như truyện đồng thoại, nhưng nếu đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước, khủng hoảng sinh thái toàn cầu, chuyển đổi xanh và net-zero carbon thì “Chép Hồng” thực chất là một biểu tượng của thời đại mới. Một sinh thể nhỏ bé đi tìm nơi nước lành cũng giống nhân loại hôm nay đi tìm mô hình phát triển bền vững. Đó là lý do tác phẩm có giá trị vượt ra ngoài phạm vi văn học giải trí thông thường.
Nếu cô đọng lại bằng tinh thần của “học thuyết văn học xanh”, có thể bình luận rằng, “Cuộc phiêu du của Chép Hồng” là một bản du ca sinh thái của thời đại mới – nơi dòng nước trở thành ký ức văn hóa, thiên nhiên trở thành chủ thể sống, và hành trình của cá chép chính là hành trình con người đi tìm sự phát triển hài hòa giữa khát vọng vươn lên và trách nhiệm gìn giữ Trái đất”.
Phạm Hồng Điệp là một tên tuổi vang dội khi ông sáng lập và dẫn dắt khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (tại Hải Phòng) -...
Bình luận
