“Hiển nhiên” – cái cúi đầu đầy kiêu hãnh của một bản thể hiện sinh

​Ngay từ câu mở đầu nhà thơ đã dắt ta vào một cõi tự thức tỉnh đầy u uẩn:

​“Tâm thế nhỏ nhoi sao với điều cao cả

tự nhắc mình cúi xuống

để thấy bàn chân

trên đám cỏ xanh”

​Giữa cuộc đời đầy bon chen ai chẳng muốn ngẩng cao đầu? Người ta mải miết hướng tới những "điều cao cả" xa xôi, đôi khi là những ảo ảnh hư vô của danh vọng. Ngô Đức Hành lại chọn lối đi ngược lại: "tự nhắc mình cúi xuống". Cái cúi đầu tuyệt nhiên không phải là sự khuất phục, hèn nhát, cũng không phải cái cúi đầu cam chịu của kẻ yếu thế. Đây là cái cúi đầu của một bậc trí giả trải nghiệm thăng trầm, thấu thị nhân sinh. Cúi xuống là để chạm vào thực tại, để thấy "bàn chân trên đám cỏ xanh", để tự định vị chính mình giữa vũ trụ bao la. Nhà thơ nhận ra mình nhỏ bé và trong cái khoảnh khắc nhận biết ấy, một tiếng thở dài hiện sinh khẽ cất lên.

Nhà báo, nhà thơ Ngô Đức Hành

​Ông tự nhận mình chỉ là cây cỏ, nhận "sinh tố từ đất" và ngửa mặt lên để "thấy xanh sự thật". Cái nhìn ấy thấu suốt và rất thành thực. Đứng trước cái vô biên của tạo hóa, con người hiện sinh thấy mình cô độc. Mình chỉ như một hạt bụi bị "ném" vào trần gian. Nhưng chính cái khoảnh khắc chấp nhận vị thế nhỏ bé ấy, con người lại tìm thấy sự tự do tự tại lớn lao nhất.

​Nhịp thơ mở rộng dần ra những quy luật khắc nghiệt tất yếu của đời sống:

​“Cuộc đời có mưa tuôn

nắng khét

không ai nắm nổi bàn tay cả ngày

gió không rơi xuống kẽ”

​Tác giả gọi tên những dông bão bằng thứ ngôn từ nén chặt và bỏng rát: "mưa tuôn", "nắng khét". Cuộc đời trong mắt nhà thơ không phải phòng trà êm ái mà là một thực tại bất định, phi lý. Hình ảnh "không ai nắm nổi bàn tay cả ngày" và "gió không rơi xuống kẽ" là những phát hiện rất thơ và cũng rất đời. Nó chạm vào cái cốt tủy của tư tưởng hiện sinh. Mọi sự ở đời đều vô thường, sự chia ly và cô độc là định mệnh của mỗi cá thể. Gió vẫn thổi, đời vẫn xoay, không một ai, không một thế lực nào có thể níu giữ mãi mãi một trạng thái hay một mối quan hệ.

​Nhà thơ không rơi vào bi kịch hay tuyệt vọng. Thay vì oán thán, ông chọn một thái độ tiếp nhận vô cùng bản lĩnh và an nhiên:

​“Cứ thế mà đủ thôi

đủ cả những điều không đủ

cây cỏ nào ồn ào

cỏ xếp lên nhau bời bời bất diệt”

​Tôi đã dừng lại rất lâu trước câu thơ mang tính triết mỹ sâu sắc này: "đủ cả những điều không đủ". Cái "đủ" của Ngô Đức Hành không nằm ở số lượng vật chất hay danh vọng mà nằm ở trong tâm thế. Bản chất của cuộc đời là bất toàn, là thiếu hụt. Kẻ phàm phu sẽ điên cuồng tìm cách lấp đầy khoảng trống đó bằng dục vọng. Người trí giả thì chọn cách ôm lấy cả sự thiếu hụt như một phần tất yếu của số phận. Khi ta bình thản chấp nhận cả những mất mát, những rạn vỡ thì chính lúc đó tâm hồn ta đã đạt đến sự vẹn toàn.

Biểu tượng của ý chí hiện sinh thấm trong "cây cỏ nào ồn ào". Cỏ không tranh giành. Cỏ lặng lẽ sống. Từ sự lặng lẽ ấy một sức mạnh phản kháng trước định mệnh được khơi dậy: "cỏ xếp lên nhau bời bời bất diệt". Con người có thể nhỏ bé như cây cỏ trước vũ trụ, nhưng khi họ biết nương tựa vào nhau, biết khẳng định sự tồn tại của mình thông qua ý chí sống bền bỉ, họ sẽ trở nên bất tử.

​Bài thơ khép lại như một bức tranh tĩnh vật nhưng bên trong lại cuộn chảy một dòng tri thức mênh mông:

​“Mình đang ngồi ở đây

và cúi xuống

giữa những điều hiển nhiên...”

​Câu kết như một sự định vị dứt khoát của bản thể hiện sinh hướng về khoảnh khắc "Bây giờ và Ở đây" . Không hoài niệm quá khứ, không lo lắng tương lai, nhà thơ kéo toàn bộ tâm trí về với thực tại tối hậu. "Mình đang ngồi ở đây". Ông buông bỏ mọi vọng tưởng để sống trọn vẹn với "những điều hiển nhiên". Hiển nhiên là có mưa, có nắng, có hợp, có tan, có sinh, có diệt. Cái cúi đầu lúc này trở thành một trạng thái tự nhiên, một sự hòa nhập hoàn toàn. Đó là cái cúi đầu đầy kiêu hãnh của một người đã thấu suốt bản chất của sự tồn tại và mỉm cười chấp nhận nó.

“Hiển nhiên” của Ngô Đức Hành sử dụng thể thơ tự do, ngôn từ không cầu kỳ, không có những ẩn dụ đao to búa lớn nhưng lại đạt được độ "nén chữ" rất sâu. Mỗi câu chữ đều được lọc qua một tâm hồn trải nghiệm nhiều thăng trầm, nay trở về ngồi tĩnh lặng để ngắm nhìn vạn vật.

​Bài thơ không để ta đọc bằng mắt mà là để cảm bằng tâm. Nó như một tấm gương soi chiếu, trả người đọc về với câu hỏi cốt tủy của kiếp người: Trước cuộc đời bất toàn, ta sẽ chọn tâm thế nào để tồn tại? Ngô Đức Hành không cho ta một bài học đạo đức, ông chỉ cho ta thấy một ngọn cỏ lặng lẽ, kiên cường, tự tại giữa dông bão. Một bài thơ tĩnh lặng nhưng lại có sức lay động vô cùng mạnh mẽ, cứ ám ảnh, cứ day dứt trong lòng người đọc khôn nguôi.

HIỂN NHIÊN

Tâm thế nhỏ nhoi sao với điều cao cả

tự nhắc mình cúi xuống

để thấy bàn chân

trên đám cỏ xanh

Mình chỉ là cây cỏ

sinh tố từ đất

ngửa mặt lên trời thấy xanh sự thật

lên cao gió không bỗng dưng

Cuộc đời có mưa tuôn

nắng khét

không ai nắm nổi bàn tay cả ngày

gió không rơi xuống kẽ

Cứ thế mà đủ thôi

đủ cả những điều không đủ

cây cỏ nào ồn ào

cỏ xếp lên nhau bời bời bất diệt

Mình đang ngồi ở đây

và cúi xuống

giữa những điều hiển nhiên...

29/5/2025

Ngô Đức Hành