“Thế giới học đường” trước năm 1945 qua ngòi bút của Tô Hoài

“Mực tàu giấy bản” là tập truyện sinh hoạt với nhân vật chính là trẻ em, đời sống và thế giới tinh thần của các em. Sau gần một thế kỉ, đọc lại, những trang miêu tả chân thực, chi tiết giàu hình ảnh của nhà văn Tô Hoài là những tài liệu xác tín cho chúng ta muốn tìm hiểu về đời sống trẻ em, về giáo dục truyền thống của Việt Nam một thời tuy chưa xa nhưng đã nhòe nét.

Mực tàu giấy bản gồm 10 truyện ngắn được viết trước năm 1945 của nhà văn Tô Hoài, cuốn sách được Nhà xuất bản Kim Đồng ra mắt bạn đọc đúng vào dịp kỉ niệm 10 năm ngày mất của ông (6/7/2014- 6/7/2024), đây cũng là một minh chứng cho thấy di sản văn học của nhà văn Tô Hoài vẫn sáng lên bằng chính giá trị cho hôm nay và mai sau.

“Thế giới học đường” trước năm 1945 qua ngòi bút của Tô Hoài - 1

“Mực tàu giấy bản” gồm 10 truyện ngắn được viết trước năm 1945 của nhà văn Tô Hoài.

Được xem là nhà văn tả chân, đời sống sinh hoạt, hiện thực xã hội, con người nói chung và nhân vật trẻ em nói riêng là chủ thể sáng tác thường xuyên của Tô Hoài. Như một “thư kí” cần mẫn của hiện thực, những tác phẩm có nhân vật là trẻ em và hướng về trẻ em từ Mực tàu giấy bản, đến các truyện ngắn Ghẻ đặc biệt, Nói về cái đầu tôi, U Tám, Thằng Nhó… dù mức độ thể hiện và hiệu ứng nghệ thuật sáng tác khác nhau, nhưng dễ nhận thấy tình cảm trìu mến dành cho các em của Tô Hoài.

“Thế giới học đường” trước năm 1945 đặc biệt qua Mực tàu giấy bản đã được nhà văn thể hiện như thế nào? Độc giả của thế kỉ 21 thật khó mà hình dung được lớp học của những thầy đồ, chữ Hán, mực Tàu, giấy bản, bút nghiên, những hình phạt trị học sinh hư… hay lớp học của trường Tây, lớp học của Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ.

“Thế giới học đường” trước năm 1945 qua ngòi bút của Tô Hoài - 2

Tác phẩm ra mắt bạn đọc đúng vào dịp kỉ niệm 10 năm ngày mất của nhà văn Tô Hoài (6/7/2014- 6/7/2024).

Truyện Mực Tàu giấy bản kể về Cang - một cậu bé thôn quê nhút nhát, suốt ngày quanh quẩn “chơi nhễu” với đám ngan, gà, chó, vịt chính thức đóng sách, sắm sửa bút nghiên sang thầy đồ “ăn mày lấy đôi ba chữ thánh hiền”. Tuy nhiên, mọi chuyện không suôn sẻ như gia đình cậu mong đợi. Biết bao chuyện dở khóc dở cười đã xảy ra ở lớp học của thầy đồ Biền.

Tô Hoài ghi lại thế giới ấy bằng những chi tiết đắt giá chỉ trong vài chục trang truyện vừa Mực tàu giấy bản, cậu học trò Cang hiện lên sống động như trong một bộ phim tài liệu về phong tục tập quán. Từ cách ăn mặc, cách nói năng, các lễ nghi cho thấy cách vận hành một lớp học của thầy đồ làng, tiêu biểu cho hàng nghìn lớp học kiểu như vậy ở mỗi làng quê Việt.

Ngoài lớp học của thầy đồ, người đọc được Tô Hoài cho ghé mắt quan sát các lớp học thời Tây trên phố, lớp học Truyền bá chữ Quốc ngữ tổ chức buổi tối tại đình làng.

“Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò” không phải chỉ đúng với học sinh thời nay, cứ đọc Ghẻ đặc biệt, Nói về cái đầu tôi… sẽ thấy không thiếu trò gì, từ đặt biệt hiệu, rủ nhau trốn học, ăn dỗ quà, đánh đáo ăn tiền…

Tô Hoài trước năm 1945 cũng không nằm ngoài đời sống văn chương đầu thế kỉ 20, bên cạnh những truyện ngắn tả chân, với những truyện ngắn nhân vật chính là cô gái, Tô Hoài bỗng trở nên thi vị lạ thường rất gần với Tự lực văn đoàn. Đó là những cô học trò trong Nguyệt kể chuyện hay Lá thư rơi. Nhưng ngay cả trong các truyện ngắn mang tâm tình tiểu tư sản đó, ngòi bút hiện thực sắc lém, ưa chi tiết của Tô Hoài vẫn là một nét riêng không lẫn.

Tô Hoài là một trong những nhà văn hiện đại lớn nhất của Việt Nam. Ông để lại một di sản văn học phong phú, đa dạng, được bạn đọc nhiều thế hệ yêu mến. Chỉ riêng trong lĩnh vực viết cho thiếu nhi, có thể nói, Tô Hoài là một nhà văn hàng đầu. Trên hành trình hơn bảy mươi năm cầm bút, ông đã dành cho tuổi thơ những “quà tặng” đặc sắc.

Cùng bộ sách của nhà văn Tô Hoài với Mực tàu giấy bản, trước đó, Nhà xuất bản Kim Đồng đã ra mắt các cuốn: Mười năm, Quê nhà, Quê người, Giăng thề, Chuyện để quên, Lá thư tình đầu tiên, Những ngày đầu, Thành phố, gương mặt, con người, Giữ gìn 36 phố phường.

Huyền Thương

Tin liên quan

Tin mới nhất

Tình cảm đặc biệt của văn nghệ sĩ đối với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Tình cảm đặc biệt của văn nghệ sĩ đối với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Trải qua nhiều cương vị do Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó, trong suốt quá trình công tác, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn được nhắc đến là nhà lãnh đạo liêm khiết, trong sạch, dồn hết tâm huyết và trách nhiệm với dân, với nước, với sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Đối với văn học nghệ thuật, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã dành nhiều sự quan tâm, mong đợi v